Son mövsümdə Azərbaycan Premyer Liqasında diqqət çəkən əsas dəyişikliklərdən biri oyunun sürətinin və ümumi intensivliyinin artmasıdır.

Bu, yalnız azarkeş təəssüratı deyil. Meydanda topun hərəkət sürəti, keçid fazaları, pressinq reaksiyası, fərdi duellər və hücumların inkişaf tempi əvvəlki mövsümlərlə müqayisədə daha sürətli görünür.

Bəs bu dəyişiklik necə baş verdi? Niyə əvvəlki mövsümlərdə daha aşağı tempdə görünən Premyer Liqa bu mövsüm daha dinamik təsir bağışlayır?

Sportinfo.az bu mövzuda fiziki hazırlıq üzrə mütəxəssis, futbol məşqçisi Tural Lətifovun fikirlərini öyrənib.

Lətifovun sözlərinə görə, Azərbaycan Premyer Liqasında sürətin artmasının əsas səbəblərindən biri legioner limitinin ləğvi və bunun nəticəsində rəqabətin yüksəlməsidir.

Tural Lətifov bildirir ki, limitin ləğvi çempionatın ritminə birbaşa təsir göstərib:

“Əvvəlki illərdə legioner limiti müəyyən mənada yerli futbolçular üçün komfort zonası yaradırdı. Bu o demək deyil ki, yerli futbolçu zəifdir. Sadəcə rəqabət mexanizmi fərqli idi. Limit olan çempionatda bəzi oyunçular meydanda yer almaq üçün daha az təzyiq hiss edirlər. Rəqabət azaldıqda isə oyunun tempi də, qərarvermə sürəti də, fiziki intensivlik də aşağı düşə bilir.

Bu mövsüm isə keyfiyyətli legionerlərin sayı artdıqca Premyer Liqada ritm dəyişdi. Daha sürətli cinah oyunçuları, daha aqressiv pressinq edən hücumçular, daha dinamik yarımmüdafiəçilər və daha fiziki güclü müdafiəçilər ümumi oyun sürətini yuxarı çəkdi. Yerli futbolçu artıq əvvəlkindən daha sürətli düşünməyə, daha tez qərar verməyə və daha yüksək tempə uyğunlaşmağa məcburdur”.

Mütəxəssis hesab edir ki, sürətin artması ilk növbədə keçid fazalarında görünür. Komandalar topu itirdikdən sonra əvvəlki kimi uzun müddət geri çəkilməyə çalışmır. Daha çox kollektiv reaksiya, dərhal pressinq və sürətli qayıdış müşahidə olunur.

“Bu gün futbolun sürəti təkcə futbolçunun maksimum qaçış sürəti ilə ölçülmür. Əsas məsələ oyunun içindəki sürətdir. Topu qəbul etməzdən əvvəl qərar vermək, birinci toxunuşla oyunu davam etdirmək, top itkisindən sonra 3–5 saniyə ərzində düzgün reaksiya göstərmək, rəqibin arxasına vaxtında qaçmaq, müdafiəyə qayıdarkən zonanı bağlamaq — bunlar hamısı müasir futbol sürətinin hissələridir.

Azərbaycan Premyer Liqasında bu mövsüm məhz bu komponentlər daha çox görünür. Top daha tez hərəkət edir, oyunçular daha az vaxt tapır, fərdi duellər daha sərtləşir və keçid fazalarında gecikən futbolçu dərhal cəzalanır”.

Lətifovun fikrincə, legionerlərin gətirdiyi əsas dəyişiklik yalnız texniki keyfiyyət deyil. Onlar liqaya daha yüksək fiziki ritm, daha sərt oyun vərdişi və fərqli futbol məktəbinin təsirini gətirirlər.

“Keyfiyyətli legioner təkcə fərdi bacarığı ilə gəlmir. Onun arxasında fərqli futbol məktəbi, daha sistemli hazırlıq bazası, daha yüksək məşq ritmi və daha erkən yaşlardan formalaşmış fiziki-taktiki təməl dayanır.

Biz bəzən görürük ki, Fransa, Almaniya, Portuqaliya və digər futbol ölkələrinin aşağı liqalarından gələn oyunçular belə Azərbaycan Premyer Liqasında oyunun ritmini dəyişə bilirlər. Sual yaranır: niyə? Çünki həmin futbolçular daha erkən yaşlardan fərqli mühitdə hazırlanırlar. Onların akademiya dövründə qaçış texnikası, sürət, güc, koordinasiya, dayanma, istiqamət dəyişmə, təkrar sprint, bədən mövqeyi, pressinq reaksiyası və oyun içində fiziki davranış sistemli şəkildə formalaşdırılır.

Bu futbolçular bəzən böyük adla gəlmirlər, amma meydanda ritmi dəyişirlər. Onlar topu daha tez buraxır, dueldə daha sərt olur, keçid fazasında gecikmir, boş zonaya daha vaxtında qaçır və oyunun tempini artırırlar. Bu da bizə bir şeyi göstərir: məsələ təkcə legioner gətirməkdə deyil, həmin səviyyəyə uyğun yerli futbolçu yetişdirməkdədir”.

Mütəxəssis bildirir ki, keyfiyyətli legioner yerli futbolçunu məcbur edir ki, daha tez oynasın. Müdafiəçi daha tez mövqe seçməlidir, yarımmüdafiəçi topu ayağında çox saxlamamalıdır, hücumçu boş zonaya daha vaxtında qaçmalıdır. Əgər futbolçu bu ritmə uyğunlaşmırsa, epizoddan kənarda qalır.

“Bu, yerli futbolçu üçün həm riskdir, həm də böyük fürsətdir. Risk odur ki, yeni tempə uyğunlaşmayan oyunçu rəqabətdə geriyə düşə bilər. Fürsət isə odur ki, güclü rəqabət mühiti yerli futbolçunu böyüdür. Oyunçu hər məşqdə və hər matçda daha real, daha yüksək futbol tələbi ilə üzləşir”.

Tural Lətifov Azərbaycan Premyer Liqasında müşahidə olunan bu dəyişikliyi dünya futbolunun ümumi istiqaməti ilə də əlaqələndirir. Onun sözlərinə görə, müasir futbolda artıq əsas göstərici yalnız “komanda neçə kilometr qaçdı?” sualı deyil.

“Bu gün dünya futbolunda əsas sual belədir: futbolçu neçə dəfə yüksək intensivlikli hərəkət etdi, neçə dəfə sprintə çıxdı, neçə dəfə dayanıb yenidən sürətləndi və bu hərəkətlərin içində texniki-taktiki qərarı düzgün verə bildimi?

FIFA Training Centre və Paul S. Bradley-nin 2018 və 2022 dünya çempionatları ilə bağlı analizləri də bunu göstərir. 2022-ci il dünya çempionatında komandalar orta hesabla 108,1 km məsafə qət ediblər. Bunun 9 001 metri 20 km/saatdan yuxarı, 2 345 metri isə 25 km/saatdan yuxarı sürət zonasında olub.

2018-ci illə müqayisədə ümumi məsafə təxminən 3 faiz artıb. Amma yüksək intensivlikli məsafə və sprint göstəriciləri daha ciddi yüksəlib. Araşdırmada qeyd olunur ki, Qətər-2022-də komandalar Rusiya-2018-lə müqayisədə cəmi 3 faiz daha çox ümumi məsafə qət etsələr də, yüksək intensivlikli göstəricilər 16–19 faiz daha yüksək olub. Dəqiqələrə görə yenidən hesablandıqda belə, intensiv göstəricilər 9–12 faiz üstün qalıb.

Bu, çox vacib nəticədir. Çünki futbolun inkişafı ümumi qaçış həcminin artmasından daha çox yüksək intensivlikli epizodların artması ilə bağlıdır”.

Mütəxəssis bildirir ki, bu tendensiyanın Azərbaycan futboluna da birbaşa aidiyyəti var. Əgər Premyer Liqada temp yüksəlibsə, akademiyalar da buna uyğun dəyişməlidir.

“Əgər əsas komanda səviyyəsində oyun sürəti artırsa, akademiyada futbolçunu aşağı tempdə hazırlamaq olmaz. Uşaq və yeniyetmə futbolunda məsələ uşağı yükləmək deyil, onu düzgün futbol sürətinə hazırlamaqdır. Burada sürətli qərarvermə, düzgün bədən mövqeyi, dayanma, istiqamət dəyişmə, top itkisindən sonra reaksiya, pressinq altında texniki icra və təkrar sprint bacarığı mərhələli şəkildə öyrədilməlidir.

Biz uşaqlara sadəcə çox qaçmağı yox, oyunun içində nə vaxt və niyə sürətlənməyi öyrətməliyik. Müasir futbol bunu tələb edir”.

Lətifov hesab edir ki, Azərbaycan futbolunda əsas dəyişiklik akademiyalardan başlamalıdır. Onun sözlərinə görə, klublarda yalnız texniki-taktiki məşq prosesi yox, eyni zamanda performance development yanaşması da sistemə daxil edilməlidir.

“Əgər biz yerli futbolçunun gələcəkdə bu ritmə cavab verməsini istəyiriksə, akademiyalarda fiziki hazırlıq bölmələri daha ciddi qurulmalıdır. Burada söhbət uşaqları ağır yükləməkdən getmir. Söhbət yaşa uyğun, mərhələli və elmi əsaslı fiziki inkişaf modelindən gedir.

Azərbaycan futbolunda klubların akademiyalarında mütləq şəkildə performance development strukturu yaradılmalıdır. Hər yaş qrupu üçün ayrıca fiziki inkişaf planı olmalıdır: U-10-da koordinasiya və hərəkət keyfiyyəti, U-12-də sürət texnikası və bədən nəzarəti, U-14-də gücün ilkin təməli, U-16-da təkrar yüksək intensivlikli hərəkətlər, U-17 və U-19-da isə artıq oyuna bağlı sürət, sprint exposure, RSA və fiziki-taktiki hazırlıq daha sistemli şəkildə qurulmalıdır.

Bu gün Premyer Liqaya gələn keyfiyyətli legionerlər bizə fərqi göstərir. Amma sabah bu fərqi yerli futbolçular yaratmalıdır. Bunun yolu isə akademiyada düzgün baza hazırlığından keçir”.

Tural Lətifovun sözlərinə görə, Azərbaycan Premyer Liqasında legioner limitinin ləğvi çempionatın səviyyəsini artırmaqla yanaşı, yerli futbolçu üçün də yeni standart formalaşdırıb.

“Bu gün əsas müzakirə yalnız ‘yerli futbolçu az oynayacaqmı?’ olmamalıdır. Əsas sual budur: yerli futbolçu bu yeni sürətə hazırdırmı?

Əgər hazırdırsa, daha güclü rəqabət onu inkişaf etdirəcək. Hazır deyilsə, problem limitdə yox, hazırlıq sistemində axtarılmalıdır. Çünki dünya futbolu artıq gözləmir. Oyun sürətlənir, qərarlar sürətlənir, keçid fazaları sürətlənir. Azərbaycan futbolu da bu tempdən kənarda qala bilməz”.

Sonda mütəxəssis bildirir ki, müasir futbolda fiziki hazırlıq artıq ayrıca qaçış məşqi kimi deyil, oyunun bir hissəsi kimi başa düşülməlidir.

“Futbolçu sadəcə sürətli olmamalıdır. O, oyunun içində sürətli olmalıdır. Yəni düzgün anda sürətlənməli, düzgün zonaya qaçmalı, topu vaxtında buraxmalı, pressinqə vaxtında çıxmalı və yüksək tempdə qərar keyfiyyətini itirməməlidir.

Azərbaycan Premyer Liqasında bu mövsüm gördüyümüz dəyişiklik də məhz budur: oyun daha sürətli, daha sərt və daha tələbkar olub. Bu isə həm klublar, həm akademiyalar, həm də yerli futbolçular üçün ciddi mesajdır”.

Əsas nəticə: Azərbaycan Premyer Liqasında sürətin artması təsadüfi deyil. Legioner limitinin ləğvi, keyfiyyətli əcnəbi futbolçuların gəlişi və rəqabətin yüksəlməsi çempionatın ritmini dəyişib. Amma bu proses yalnız legioner transferləri ilə məhdudlaşmamalıdır.

Əgər Fransa, Almaniya və Portuqaliyanın aşağı liqalarından gələn futbolçular belə bizim çempionatın tempini dəyişə bilirlərsə, deməli, əsas sual akademiya sisteminə yönəlməlidir.

Azərbaycan futbolunda yerli oyunçunun bu sürətə hazır olması üçün klubların akademiyalarında performance development modeli və yaş qruplarına uyğun fiziki hazırlıq departamentləri sistemli şəkildə qurulmalıdır.

Müasir futbol artıq yalnız texnika və taktika deyil; sürət, intensivlik, təkrar sprint, bədən nəzarəti və qərarvermə keyfiyyəti ilə birlikdə inkişaf edir. Azərbaycan futbolu da bu tempə uyğunlaşmaq istəyirsə, dəyişiklik yalnız əsas komandalarda yox, akademiya sisteminin içindən başlamalıdır.