Son illərdə biotexnologiya və genetika sahəsində baş verən elmi sıçrayışlar bəşəriyyətin ən qədim qorxusuna - yaşlanmaya və ölümə qarşı real mübarizənin başlandığını göstərir.

Daha əvvəl fantastika kimi qəbul edilən “yaşlanmanın geri çevrilməsi” ideyası bu gün aparıcı elmi jurnallarda, laboratoriyalarda və milyard dollarlıq layihələrdə konkret nəticələrlə müzakirə olunur.

Elm artıq yaşlanmanı qaçılmaz tale yox, idarə oluna bilən bioloji proses kimi dəyərləndirməyə başlayıb.

Yaşlanma nədir və niyə artıq “taleyimiz” sayılmır?

Müasir biologiyanın gəldiyi nəticə budur: insan bədəni zamanla “köhnəlmir”, sadəcə hüceyrə səviyyəsində yanlış proqramlaşdırılır. Hüceyrələrin özünü bərpa mexanizmləri zəifləyir, DNT oxunuşu pozulur, immun sistemində “yorğunluq” yaranır, zədələnmiş — lakin ölməyən — senescent hüceyrələr toxumalarda yığılır.

Alimlər hesab edirlər ki, əgər bu mexanizmlər yenidən tənzimlənərsə, orqanizm bioloji baxımdan daha gənc vəziyyətə qaytarıla bilər.

Primatlarda sensasion nəticə: bioloji yaş geri çəkildi

2025-ci ildə Çin alimlərinin makak meymunları üzərində apardığı təcrübə elmi dünyada ciddi rezonans doğurdu. Tədqiqat zamanı insan kök hüceyrələrinin modifikasiya olunmuş forması istifadə edildi və nəticədə yaşlı primatlarda:

• Beyin hüceyrələrinin bioloji yaşı 6–7 il,
• Reproduktiv hüceyrələrin yaşı isə təxminən 5 il geri çəkildi.

Bu, yaşlanmanın təkcə ləngidilə deyil, qismən geri çevrilə biləcəyini sübut edən ilk ciddi primat modeli kimi qiymətləndirilir.

Genlər yenidən “gənclik rejiminə” keçirilir

Harvard Universitetindən tanınmış genetik David Sinclair və onun komandası iddia edir ki, yaşlanma epigenetik səhvlərdən qaynaqlanır. Başqa sözlə, genlərimiz zədələnmir, sadəcə düzgün oxunmur.

Sinclairin rəhbərlik etdiyi tədqiqatlarda hüceyrələrə “gənclik məlumatı” yenidən yüklənir və nəticədə:

• Göz toxumasında korluq geri çəkilir,
• Sinir hüceyrələri funksiyasını bərpa edir,
• Metabolik sistemlər cavan orqanizm kimi işləməyə başlayır.

Alimin proqnozuna görə, yaxın 10–15 il ərzində yaşlanmanı hədəfləyən dərmanlar real klinik tətbiq mərhələsinə keçə bilər.

Milyarderlər boş yerə pul xərcləmir

Bu mövzu artıq təkcə elm adamlarının deyil, qlobal kapitalın da diqqət mərkəzindədir. Silikon Vadisində yaradılan Altos Labs kimi şirkətlər hüceyrələrin “yenidən proqramlaşdırılması” üzərində işləyir. Layihələrə milyardlarla dollar yatırılır.

Bu investisiyaların arxasında sadə sual dayanır:
Əgər yaşlanma xəstəlikdirsə, niyə onu müalicə etməyək?

Amma təhlükə də var: insanlıq nəyə hazırdır?

Bütün bu ümidverici nəticələr fonunda alimlər bir məqamda həmfikirdir: yaşlanmanın tam və nəzarətsiz şəkildə geri çevrilməsi etik, sosial və siyasi fəsadlar yarada bilər.

• Əhali partlayışı,
• Sosial bərabərsizliyin dərinləşməsi,
• “Əbədi gənclik” yalnız varlılara məxsus ola bilərmi?
• Hakimiyyət və resurslar daha da köhnəlməyən elitaların əlində cəmlənə bilərmi?

Bu suallar hələ cavabsızdır.

Reallıq nədir, şou nədir?

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir: sosial şəbəkələrdə yayılan “möcüzə qidalar”, “bir kapsulda gənclik” vədləri elmi əsasdan uzaqdır. Hazırda elm yaşlanmanı yavaşlatmağı və müəyyən toxumaları cavanlaşdırmağı bacarır, lakin insanı tam şəkildə “20 yaşa qaytarmaq” mümkün deyil.

Hələlik.

Bəşəriyyət yeni dövrə girir

Bu gün yaşlanma elmin ən sürətlə inkişaf edən sahələrindən birinə çevrilib. Proses artıq dayanmayacaq. İnsan ömrü anlayışı yenidən yazılır, biologiya ilə fəlsəfə, tibb ilə etik dəyərlər toqquşur.

Bəlkə də tarix kitabları gələcəkdə bu dövrü belə adlandıracaq: “İnsan ölümlə mübarizəyə cəsarət etdiyi an.”(musavat).